“Rechters zijn onafhankelijk en onbevooroordeeld.” Dat klinkt mooi. En gelukkig streven de meeste rechters daar ook daadwerkelijk naar. Maar laten we eerlijk zijn: vonnissen worden niet geschreven door robots. Rechters zijn mensen. En mensen hebben zo hun overtuigingen, voorkeuren, ervaringen en soms ook blinde vlekken. Dat opleiding, training en permanente educatie bestaan, betekent niet dat vooringenomenheid volledig verdwijnt. Integendeel. Elke advocaat die lang genoeg procedeert, krijgt vroeg of laat te maken met een uitspraak waarbij het gevoel overheerst dat de rechter al een oordeel had gevormd voordat alle argumenten goed waren gewogen.
Wat kun je daar als advocaat tegen doen?
Herken de signalen van een vooringenomen rechter
Vooringenomenheid uit zich zelden openlijk. Meestal herken je het aan subtiele signalen of bepaalde vragen. Een rechter die consequent kritischer doorvraagt bij één partij. Een rechter die bepaalde argumenten zichtbaar wegwuift. Die de andere advocaat uitgebreid aan het woord laat maar jou niet laat uitpraten. Of een rechter die tijdens de zitting opmerkingen maakt waaruit blijkt dat hij of zij al een duidelijke voorkeur voor de tegenpartij lijkt te hebben ontwikkeld.
Dat betekent niet automatisch dat sprake is van partijdigheid. Rechters mogen en moeten kritisch zijn. Maar een advocaat doet er goed aan alert te blijven wanneer de balans zichtbaar zoek raakt.
Zorg altijd voor een schriftelijke pleitnota
Een van de belangrijkste lessen uit de praktijk: zorg ervoor dat alles wat van belang is ook schriftelijk vastligt.
Veel advocaten vertrouwen erop dat een mondelinge toelichting voldoende is. Dat kan riskant zijn. Wanneer een zaak in hoger beroep terechtkomt, ontstaat regelmatig discussie over wat precies tijdens de eerste zitting precies naar voren is gebracht.
Een schriftelijke pleitnota voorkomt die discussies. Je kunt daarmee achteraf altijd aantonen welke argumenten zijn aangevoerd en welke juridische standpunten expliciet aan de rechter zijn voorgelegd.
Spreek de rechter aan op vooringenomen opmerkingen
Wanneer een rechter tijdens de zitting opmerkingen maakt die de schijn van vooringenomenheid oproepen, is zwijgen meestal geen goede strategie.
Een advocaat heeft niet alleen een plicht tegenover zijn cliënt, maar ook tegenover de rechtspleging. Dat betekent dat je een rechter respectvol kunt en soms zelfs moet wijzen op opmerkingen die de indruk wekken dat het oordeel mogelijk al vaststaat. Of je benadrukt ten overvloede nog een keer waar het om gaat.
Dat vergt lef. Niet iedere advocaat durft dat. Toch is het vaak beter om het direct bespreekbaar te maken dan achteraf te klagen dat de zitting oneerlijk verliep.
Vraag de griffier om een aantekening
Neemt de rechter de opmerking niet serieus? Dan kan het verstandig zijn om expliciet te verzoeken dat de griffier een aantekening maakt van de betreffende opmerking.
Dat creëert geen wondermiddel. Maar het zorgt er wel voor dat later beter kan worden vastgesteld wat zich tijdens de zitting heeft afgespeeld. Zeker als hoger beroep volgt, kan dat van belang zijn.
Wraking: het zwaarste middel
Soms is de grens bereikt.
Als sprake is van omstandigheden waardoor de onpartijdigheid van de rechter daadwerkelijk ter discussie staat, kan een wrakingsverzoek worden ingediend. Dat gebeurt niet lichtvaardig. En terecht.
Want wraking is geen instrument om een onwelgevallige rechter te vervangen. Het is bedoeld voor uitzonderlijke situaties waarin objectief gezien meer dan gerede twijfel bestaat over de onpartijdigheid van de rechter. Overigens wordt wraking in civiele zaken zelden toegewezen.
Toch zijn er momenten waarop een advocaat geen andere keuze heeft dan dit middel in te zetten. Juist dan is het belangrijk dat eerder gemaakte opmerkingen en proceshandelingen goed zijn vastgelegd.
Wat kan een cliënt zelf doen?
Ook cliënten hebben invloed op hoe zij tijdens een zitting overkomen.
De belangrijkste tip: laat je niet uit de tent lokken.
Een zitting kan emotioneel worden. Zeker in arbeidszaken, waarin vaak veel persoonlijke belangen spelen. Toch is het vrijwel altijd verstandig om rustig te blijven, ook wanneer vragen onterecht of provocerend aanvoelen.
Daarnaast geldt:
- draag verzorgde maar niet overdreven opvallende kleding;
- antwoord op vragen kort en duidelijk;
- ga niet in discussie met de rechter;
- laat juridische argumenten zoveel mogelijk door je advocaat naar voren brengen.
Cliënten die rustig en geloofwaardig blijven, maken doorgaans de sterkste indruk.
En als je toch verliest?
Je krijgt een eenzijdige uitspraak toegestuurd waarin vrijwel alleen de argumenten van de tegenpartij staan opgesomd, die voor een groot deel de plank misslaan en al lang en breed waren weerlegd. Jouw verweer komt nauwelijks aan bod. Relevante jurisprudentie waar jouw gelijk mee wordt bevestigd, worden met een pennenstreek en zonder motivering van tafel geveegd. Het vonnis wordt bovendien, anders dan gebruikelijk, op een ultra korte termijn gewezen. Als je het leest, lijkt het wel alsof je, ondanks de uitgebreide documentatie, op de zitting niet aanwezig bent geweest en geen stukken hebt ingediend.
Dan houdt het niet altijd op. Althans voor cliënten die de tijd en moeite willen nemen (en kosten willen betalen) om er in hoger beroep nog een keer tegen aan te gaan. Helaas is dat niet voor iedereen weggelegd: procederen kost tijd en geld.
In het arbeidsrecht bestaat immers vaak nog de mogelijkheid van hoger beroep. Dat biedt een tweede kans om een zaak door andere rechters te laten beoordelen.
Soms blijkt dan dat de eerste rechter of zelfs een gerechtshof de plank volledig heeft misgeslagen. Een bekend voorbeeld uit mijn eigen praktijk is de Woondroomzorg-zaak. Daarin kwam een uitspraak tot stand die naar mijn mening niet alleen onjuist maar ook onbegrijpelijk en zeer onrechtvaardig was. Al op de zitting was er bepaald geen match met de raadsheren. Niet elke rechter heeft helaas voldoende feeling met arbeidsrecht. Uiteindelijk werd met behulp van een cassatieadvocaat beroep in cassatie ingesteld. De Hoge Raad vernietigde de uitspraak van het hof op basis van alle stukken. Bij gerechtshof Den Haag werd de zaak definitief geregeld.
Dat laat zien dat ook rechters fouten maken. En soms zelfs ernstige fouten.
De werkelijkheid van procederen
Dat betekent overigens niet dat iedere verloren zaak het gevolg is van vooringenomenheid. Verre van.
Maar de gedachte dat rechters altijd volledig objectief zijn en dat vooroordelen geen enkele rol spelen, is evenmin realistisch. Rechtspraak blijft hoe dan ook mensenwerk.
Juist daarom zijn procesrechtelijke waarborgen zo belangrijk. Een goede pleitnota. Een zorgvuldige proceshouding. Het vastleggen van onregelmatigheden. En waar nodig het instellen van hoger beroep of cassatie.
Want uiteindelijk is een rechtvaardige uitspraak in het arbeidsrecht niet iets wat vanzelf ontstaat. Daar moet soms hard voor worden gevochten.
Heeft u het gevoel dat uw zaak tijdens de zitting niet eerlijk is behandeld of dat een rechter onvoldoende openstond voor uw argumenten? Laat uw dossier beoordelen door een gespecialiseerde arbeidsrechtadvocaat. Vaak blijkt achteraf dat er meer mogelijk is dan gedacht.
Contact met een arbeidsrecht advocaat in Amsterdam
Zoek je betrokkenheid en een direct, persoonlijk contact met een ervaren specialist arbeidsrecht in Amsterdam over een arbeidszaak? Bel onze gespecialiseerde advocaten arbeidsrecht voor vragen en juridisch advies.