Een vaststellingsovereenkomst (VSO) biedt werkgevers en werknemers de mogelijkheid om een arbeidsovereenkomst met wederzijds goedvinden te beëindigen. Het uitgangspunt is dat een eenmaal gesloten VSO bindend is. Toch komt het regelmatig voor dat een werknemer achteraf stelt dat hij of zij de overeenkomst nooit zou hebben getekend als bepaalde informatie bekend was geweest. Onder omstandigheden kan een VSO dan worden vernietigd.

De praktijk laat zien dat rechters terughoudend zijn. Het enkele feit dat een werknemer spijt heeft van de gemaakte afspraken is onvoldoende. Alleen als sprake is van een zogenoemd wilsgebrek kan vernietiging aan de orde zijn.

Wettelijk kader

Een VSO is een vaststellingsovereenkomst in de zin van artikel 7:900 BW. Daarnaast gelden de algemene regels van het verbintenissenrecht.

Vernietiging kan onder meer worden gebaseerd op:

• dwaling (artikel 6:228 BW);
• bedrog (artikel 3:44 lid 3 BW);
• bedreiging (artikel 3:44 lid 2 BW);
• misbruik van omstandigheden (artikel 3:44 lid 4 BW).

Daarnaast kan onder bijzondere omstandigheden een beroep worden gedaan op een geestelijke stoornis (artikel 3:34 BW).

1. Dwaling: de meest voorkomende vernietigingsgrond

Van dwaling is sprake wanneer een partij een onjuiste voorstelling van zaken had en de overeenkomst bij een juiste voorstelling niet zou hebben gesloten.

In arbeidszaken speelt dit regelmatig wanneer een werkgever relevante informatie niet verstrekt of een werknemer onvoldoende informeert over de gevolgen van een beëindiging.

Zieke werknemer onvoldoende geïnformeerd

Een belangrijk voorbeeld is een zaak waarin een langdurig arbeidsongeschikte werknemer een VSO ondertekende terwijl sprake was van psychische klachten en re-integratieproblematiek. Het hof oordeelde dat aannemelijk was dat de bodemrechter de VSO zou vernietigen wegens dwaling dan wel misbruik van omstandigheden. De werkgever had onvoldoende informatie verstrekt over de rechtspositie van de werknemer en de financiële gevolgen van beëindiging van het dienstverband.

ECLI:NL:GHSHE:2022:1186

Deze uitspraak bevestigt dat werkgevers bij zieke werknemers een verzwaarde informatieplicht kunnen hebben.

2. Misbruik van omstandigheden

Van misbruik van omstandigheden is sprake wanneer een partij weet of behoort te begrijpen dat de wederpartij zich bevindt in een bijzondere kwetsbare positie en deze situatie benut om een overeenkomst tot stand te brengen.

Denk aan situaties waarin een werknemer:

• ernstig ziek is;
• psychisch onder zware druk staat;
• emotioneel ontregeld is;
• onvoldoende begrijpt wat de gevolgen van ondertekening zijn.

Ook in de hiervoor genoemde uitspraak speelde deze grond een belangrijke rol. De combinatie van ziekte, stress, afhankelijkheid en onvoldoende voorlichting maakte dat vernietiging van de VSO voorstelbaar werd geacht.

3. Wederzijdse dwaling bij onverwachte ziekte

Recente rechtspraak laat zien dat ook een werkgever met succes geconfronteerd kan worden met vernietiging van een VSO.

In een zaak bij de Rechtbank Noord-Holland bleek kort na ondertekening dat de werknemer terminaal ziek was. Geen van beide partijen wist daarvan bij het sluiten van de overeenkomst. De gevolgen voor inkomen en pensioen waren zo ingrijpend dat de rechter aannam dat de overeenkomst nooit zou zijn gesloten indien partijen de werkelijke situatie hadden gekend.

ECLI:NL:RBNHO:2026:4547

Deze uitspraak is bijzonder omdat zij laat zien dat dwaling niet alleen aan de kant van de werknemer kan spelen.

4. Geestelijke stoornis

Indien een werknemer ten tijde van ondertekening niet in staat was zijn wil op een normale wijze te vormen, kan een beroep worden gedaan op artikel 3:34 BW.

Een bekend voorbeeld betreft een werknemer die bij het sluiten van de VSO reeds leed aan Parkinson, zonder dat dit toen bekend was. Het hof oordeelde dat voldoende aannemelijk was dat de werknemer daardoor zijn belangen niet goed kon overzien.

ECLI:NL:GHAMS:2020:1832

Hoewel dergelijke gevallen uitzonderlijk zijn, kunnen ernstige medische of psychische omstandigheden een belangrijke rol spelen bij de beoordeling van de geldigheid van de VSO.

Wanneer slaagt een beroep op dwaling juist niet?

Veel procedures stranden omdat de rechter van oordeel is dat het gestelde risico juist onderdeel vormde van de onzekerheid die partijen met de VSO wilden beëindigen.

Voorbeelden:

• een later toegekende NOW-subsidie bleek onvoldoende voor een beroep op dwaling;
• achteraf ontdekte omstandigheden komen vaak voor rekening van degene die het risico bewust heeft aanvaard;
• wanneer een werknemer juridisch is geadviseerd, wordt een beroep op dwaling doorgaans strenger beoordeeld.

De Rechtbank Den Haag wees bijvoorbeeld een beroep op dwaling af in een zaak waarin de werknemer achteraf stelde dat de werkgever wellicht toch aanspraak kon maken op NOW-subsidie.

ECLI:NL:RBDHA:2021:6713

Praktische lessen voor werkgevers

Werkgevers doen er verstandig aan om:

• werknemers voldoende bedenktijd te geven;
• expliciet te wijzen op het recht op juridisch advies;
• bij ziekte terughoudend te zijn met het aanbieden van een VSO;
• belangrijke financiële en arbeidsrechtelijke consequenties duidelijk uit te leggen;
• zorgvuldig vast te leggen welke informatie aan de werknemer is verstrekt.

Praktische lessen voor werknemers

Werknemers die twijfelen aan een reeds getekende VSO moeten snel handelen.

Van belang is onder meer:

• alle relevante medische informatie veiligstellen;
• documenteren welke informatie door de werkgever is verstrekt;
• beoordelen of sprake is geweest van druk, misleiding of onvolledige voorlichting;
• zo snel mogelijk juridisch advies inwinnen.

Conclusie

Een vaststellingsovereenkomst is niet onaantastbaar. Vernietiging is mogelijk wanneer sprake is van dwaling, bedrog, bedreiging, misbruik van omstandigheden of een geestelijke stoornis. De lat ligt echter hoog. Rechters hechten veel waarde aan de rechtszekerheid die een VSO juist beoogt te bieden.

Belangrijke arbeidsrechtelijke uitspraken zijn:

• ECLI:NL:GHSHE:2022:1186 – zieke werknemer, dwaling en misbruik van omstandigheden;
• ECLI:NL:GHAMS:2020:1832 – geestelijke stoornis/Parkinson bij ondertekening;
• ECLI:NL:RBNHO:2026:4547 – wederzijdse dwaling wegens later ontdekte terminale ziekte;
• ECLI:NL:RBDHA:2021:6713 – beroep op dwaling afgewezen.

Voor werkgevers en werknemers blijft de belangrijkste les dat een zorgvuldig tot stand gekomen VSO meestal standhoudt, maar dat juist bij ziekte, afhankelijkheid en onvolledige informatie de kans op vernietiging aanzienlijk toeneemt. Daarbij geldt dat niet alleen de inhoud van de VSO telt, maar vooral ook de wijze waarop deze tot stand is gekomen. Veel vernietigingsprocedures draaien uiteindelijk om de vraag of de werknemer daadwerkelijk een vrije en weloverwogen keuze heeft kunnen maken.

Contact met een arbeidsrecht advocaat in Amsterdam over vernietigen van een VSO

Zoek je betrokkenheid en een direct, persoonlijk contact met een ervaren specialist arbeidsrecht in Amsterdam over een VSO? Bel onze gespecialiseerde advocaten arbeidsrecht voor vragen en juridisch advies.